Przejdź do treści

Listopad – dynia i jej pestki

Stworzono / zmodyfikowano 17/11/2026 przez sperczil

Autorka: Dorota Komar @darwininchaneldress

Dynia to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli jesieni – kojarzy się z Halloween, rozgrzewającymi zupami i sezonową kawą. Choć rekordowe egzemplarze ważyły ponad tonę, botanicznie jest owocem (jak wszystkie „warzywa” zawierające nasiona), a dokładniej kojarzącą się z niewielkimi rozmiarami jagodą. Jej historia sięga tysięcy lat wstecz i prowadzi do Ameryki Środkowej, gdzie była podstawą diety rdzennych mieszkańców. Zanim w Europie zaczęto ją wykorzystywać do halloweenowych ozdób, w kulturze celtyckiej lampiony związane ze świętem Samhain (czasem, gdy duchy miały powracać na ziemię) rzeźbiono z brukwi i rzepy.

W naukach o zdrowiu dynia zawdzięcza swoją renomę przede wszystkim nasionom. Pestki dyni oraz przepyszny tłoczony z nich olej, są bogate w fitosterole, nienasycone tłuszcze i magnez. Pestki dyni są dodawane do produktów dedykowanych mężczyznom i to nie bez przyczyny. Jedne z najmocniejszych danych klinicznych wiążą ich działanie z układem moczowym, zwłaszcza w kontekście łagodnego rozrostu prostaty. Metaanaliza z 2022 roku, obejmująca dwa 12-miesięczne randomizowane badania kontrolowane placebo, wykazała niewielką, ale istotną poprawę objawów ze strony dolnych dróg moczowych u mężczyzn stosujących ekstrakt z pestek dyni wobec grupy placebo [1]. Podobny obraz wyłania się z dużego badania GRANU, obejmującego 1431 mężczyzn: po roku poprawę odnotowano u 58,5% osób przyjmujących całe pestki dyni, w porównaniu do 47,3% w grupie placebo [2]. Z kolei w badaniu porównującym olej z pestek dyni z lekiem tamsulosyną, oba podejścia poprawiały objawy i jakość życia, choć lek działał silniej. Za to olej nie powodował działań niepożądanych [3] – co pokazuje, że choć efekt istnieje, jest raczej umiarkowany i nie dorównuje standardowej farmakoterapii, za to może być używany jako wsparcie terapii, lub u osób, u których są przeciwwskazania do korzystania z leku.

A co z samym miąższem dyni? Tu dane są znacznie skromniejsze. Badania kliniczne sugerują, że jego potencjalne działanie dotyczy głównie kontroli metabolizmu cukru, choć dane są raczej skromne. Najnowszy przegląd systematyczny zidentyfikował jedynie 9 kontrolowanych badań klinicznych (łącznie 316 uczestników) i wskazał, że dynia może mieć pewien potencjał jako wsparcie w profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2, ale potrzebne są większe i lepiej zaprojektowane badania [4].

Nie zmienia to faktu, że miąższ dyni jest wartościowym składnikiem diety. Jest niskokaloryczny, a jednocześnie bogaty w związki bioaktywne o dobrze poznanych właściwościach biologicznych. Analizy składu chemicznego pokazują, że zawiera wiele barwników roślinnych o działaniu przeciwzapalnym: karotenoidy (zwłaszcza luteinę i β-karoten), polifenole i flawonoidy, witaminę E, C, B1, foliany oraz składniki mineralne takie jak potas i wapń [5]. Warto ją jeść, bo jest nie tylko zdrowa, ale też pięknie smakuje jesienią.

  1. Vahlensieck et al. Beneficial effects of pumpkin seed soft extract on lower urinary tract symptoms and quality of life in men with benign prostatic hyperplasia: a meta-analysis of two randomized, placebo-controlled trials over 12 months. Clinical Phytoscience, 2022, https://doi.org/10.1186/s40816-022-00345-0 ↩︎
  2. Vahlensieck et al., Effects of pumpkin seed in men with lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia in the one-year, randomized, placebo-controlled GRANU study. Urol Int. 2015;94(3):286-95. doi: 10.1159/000362903
    ↩︎
  3. Zerafatjou et al., Pumpkin seed oil (Cucurbita pepo) versus tamsulosin for benign prostatic hyperplasia symptom relief: a single-blind randomized clinical trial. BMC Urol. 2021, doi: 10.1186/s12894-021-00910-8
    ↩︎
  4. Ye et al., Effects of Pumpkin (Cucurbita spp.) on Glycemic and Type 2 Diabetes–Related Metabolic Biomarkers: A Systematic Review of Controlled Clinical Trials, Nutrition Reviews, 2026, https://doi.org/10.1093/nutrit/nuag027
    ↩︎
  5. Kulczyński I Gramza-Michałowska, The Profile of Secondary Metabolites and Other Bioactive Compounds in Cucurbita pepo L. and Cucurbita moschata Pumpkin Cultivars. Molecules 2019,  https://doi.org/10.3390/molecules24162945
    ↩︎