Stworzono / zmodyfikowano 17/11/2026 przez sperczil
Autorka: Dorota Komar @darwininchaneldress
Dynia to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli jesieni – kojarzy się z Halloween, rozgrzewającymi zupami i sezonową kawą. Choć rekordowe egzemplarze ważyły ponad tonę, botanicznie jest owocem (jak wszystkie „warzywa” zawierające nasiona), a dokładniej kojarzącą się z niewielkimi rozmiarami jagodą. Jej historia sięga tysięcy lat wstecz i prowadzi do Ameryki Środkowej, gdzie była podstawą diety rdzennych mieszkańców. Zanim w Europie zaczęto ją wykorzystywać do halloweenowych ozdób, w kulturze celtyckiej lampiony związane ze świętem Samhain (czasem, gdy duchy miały powracać na ziemię) rzeźbiono z brukwi i rzepy.
W naukach o zdrowiu dynia zawdzięcza swoją renomę przede wszystkim nasionom. Pestki dyni oraz przepyszny tłoczony z nich olej, są bogate w fitosterole, nienasycone tłuszcze i magnez. Pestki dyni są dodawane do produktów dedykowanych mężczyznom i to nie bez przyczyny. Jedne z najmocniejszych danych klinicznych wiążą ich działanie z układem moczowym, zwłaszcza w kontekście łagodnego rozrostu prostaty. Metaanaliza z 2022 roku, obejmująca dwa 12-miesięczne randomizowane badania kontrolowane placebo, wykazała niewielką, ale istotną poprawę objawów ze strony dolnych dróg moczowych u mężczyzn stosujących ekstrakt z pestek dyni wobec grupy placebo [1]. Podobny obraz wyłania się z dużego badania GRANU, obejmującego 1431 mężczyzn: po roku poprawę odnotowano u 58,5% osób przyjmujących całe pestki dyni, w porównaniu do 47,3% w grupie placebo [2]. Z kolei w badaniu porównującym olej z pestek dyni z lekiem tamsulosyną, oba podejścia poprawiały objawy i jakość życia, choć lek działał silniej. Za to olej nie powodował działań niepożądanych [3] – co pokazuje, że choć efekt istnieje, jest raczej umiarkowany i nie dorównuje standardowej farmakoterapii, za to może być używany jako wsparcie terapii, lub u osób, u których są przeciwwskazania do korzystania z leku.
A co z samym miąższem dyni? Tu dane są znacznie skromniejsze. Badania kliniczne sugerują, że jego potencjalne działanie dotyczy głównie kontroli metabolizmu cukru, choć dane są raczej skromne. Najnowszy przegląd systematyczny zidentyfikował jedynie 9 kontrolowanych badań klinicznych (łącznie 316 uczestników) i wskazał, że dynia może mieć pewien potencjał jako wsparcie w profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2, ale potrzebne są większe i lepiej zaprojektowane badania [4].
Nie zmienia to faktu, że miąższ dyni jest wartościowym składnikiem diety. Jest niskokaloryczny, a jednocześnie bogaty w związki bioaktywne o dobrze poznanych właściwościach biologicznych. Analizy składu chemicznego pokazują, że zawiera wiele barwników roślinnych o działaniu przeciwzapalnym: karotenoidy (zwłaszcza luteinę i β-karoten), polifenole i flawonoidy, witaminę E, C, B1, foliany oraz składniki mineralne takie jak potas i wapń [5]. Warto ją jeść, bo jest nie tylko zdrowa, ale też pięknie smakuje jesienią.
- Vahlensieck et al. Beneficial effects of pumpkin seed soft extract on lower urinary tract symptoms and quality of life in men with benign prostatic hyperplasia: a meta-analysis of two randomized, placebo-controlled trials over 12 months. Clinical Phytoscience, 2022, https://doi.org/10.1186/s40816-022-00345-0 ↩︎
- Vahlensieck et al., Effects of pumpkin seed in men with lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia in the one-year, randomized, placebo-controlled GRANU study. Urol Int. 2015;94(3):286-95. doi: 10.1159/000362903
↩︎ - Zerafatjou et al., Pumpkin seed oil (Cucurbita pepo) versus tamsulosin for benign prostatic hyperplasia symptom relief: a single-blind randomized clinical trial. BMC Urol. 2021, doi: 10.1186/s12894-021-00910-8
↩︎ - Ye et al., Effects of Pumpkin (Cucurbita spp.) on Glycemic and Type 2 Diabetes–Related Metabolic Biomarkers: A Systematic Review of Controlled Clinical Trials, Nutrition Reviews, 2026, https://doi.org/10.1093/nutrit/nuag027
↩︎ - Kulczyński I Gramza-Michałowska, The Profile of Secondary Metabolites and Other Bioactive Compounds in Cucurbita pepo L. and Cucurbita moschata Pumpkin Cultivars. Molecules 2019, https://doi.org/10.3390/molecules24162945
↩︎

